Τετάρτη, Αυγούστου 30, 2006

Αντιδράσεις: 

Ο παράνομος χαρακτήρας των καταλήψεων, η ευθύνη του πρύτανη και οι αξιώσεις των φοιτητών

Του Αριστοτέλη Κατράνη

Α. ΟΙ ΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ

Η κατάληψη ενός πανεπιστημιακού κτηρίου αποτελεί σε κάθε περίπτωση μια παράνομη ενέργεια. Στοιχειοθετεί ειδικότερα το αδίκημα της διατάραξης της οικιακής ειρήνης. Σύμφωνα με το άρθρο 334§3 του ποινικού κώδικα:

«Όποιος εισέρχεται παράνομα σε κατάστημα ή χώρο δημόσιας, δημοτικής ή κοινοτικής υπηρεσίας ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου ή επιχείρησης κοινής ωφέλειας ή παραμένει στους χώρους αυτούς παρά τη θέληση της υπηρεσίας που τους χρησιμοποιεί, της οποίας τη θέλησή του δηλώνει ο νόμιμος εκπρόσωπος ή ο υπάλληλός της και προκαλεί έτσι διακοπή ή διατάραξη της ομαλής διεξαγωγής της υπηρεσίας τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών.»

Άρα με την κατάληψη έχουμε την ακόλουθη σειρά ενεργειών που οδηγούν στην κατάγνωση του ως άνω αδικήματος:

1. Είσοδο σε χώρο νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου.

2. Παραμονή στο χώρο αυτό παρά τη θέληση της υπηρεσίας που τους χρησιμοποιεί.

3. Η θέληση αυτή δηλώνεται από το νόμιμο εκπρόσωπο της υπηρεσίας.

4. Η διακοπή ή η διατάραξη της ομαλής διεξαγωγής της υπηρεσίας, η οποία έρχεται ως αποτέλεσμα της παραμονής στους χώρους της υπηρεσίας κατά τρόπο αντίθετο προς τη βούλησή της.

Ας πάρουμε ένα-ένα τα στοιχεία του αδικήματος:

1. Τα ΑΕΙ είναι Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (άρθρο 16§2 εδάφιο α’ του Συντάγματος και άρθρο 3§1 ν.1268/82). Η είσοδος επομένως σε χώρο, στον οποίο λειτουργεί υπηρεσία των ΑΕΙ αποτελεί είσοδο σε χώρο ΝΠΔΔ.

2. Η «θέληση» της υπηρεσίας προσδιορίζεται κατά τρόπο ακριβή και δεσμευτικό για τα όργανα που την εκφράζουν, στο άρθρο 1§§2 και 3 του ν.1268/82, το οποίο ορίζει την αποστολή των ΑΕΙ:

«2. Η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (Α.Ε.Ι.) που έχουν ως αποστολή:

i) Να παράγουν και να μεταδίδουν τη γνώση με την έρευνα και τη διδασκαλία και να καλλιεργούν τις τέχνες.

ii) Να συντείνουν στη διαμόρφωση υπευθύνων ανθρώπων με επιστημονική, κοινωνική και πολιτική συνείδηση και να παρέχουν τα απαραίτητα εφόδια που θα εξασφαλίζουν την άρτια κατάρτισή τους για επιστημονική και επαγγελματική σταδιοδρομία.

iii) Να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των κοινωνικών, πολιτιστικών και αναπτυξιακών αναγκών του τόπου.

3. Στα πλαίσια της αποστολής τους τα Α.Ε.Ι. οφείλουν να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της ανάγκης για συνεχιζόμενη εκπαίδευση και διαρκή επιμόρφωση του λαού.»

3. Νόμιμος εκπρόσωπος, ο οποίος δηλώνει τη βούληση της υπηρεσίας, δηλαδή τη βούληση του εκπαιδευτικού ιδρύματος είναι καταρχήν η Σύγκλητος:

Άρθρο 2§2 στοιχ.β ν.2083/92:

«2. β) Η Σύγκλητος έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες και όσες άλλες προβλέπονται από τις διατάξεις του νόμου αυτού:

I) Γενική εποπτεία λειτουργίας του Α.Ε.Ι. και της τήρησης των νόμων και του εσωτερικού κανονισμού του […]

Χ) Απόφαση για διακοπή της λειτουργίας και του εκπαιδευτικού έργου του Α.Ε.Ι., για την έναρξη και λήξη εξαμήνων σπουδών και για οργάνωση διασχολικών προγραμμάτων. (Σύμφωνα με το άρθρο 25§4 του νόμου 1268/82, διακοπή του εκπαιδευτικού έργου αλλά και της εν γένει λειτουργίας ενός Α.Ε.Ι πέρα από τα προβλεπόμενα στο νόμο αυτό, είναι δυνατή με απόφαση της Συγκλήτου και μόνο για εξαιρετικές περιπτώσεις.)

ΧΙ) Επίλυση διαφωνίας των μελών της Επιτροπής για άρση του πανεπιστημιακού ασύλου.

Η σύγκλητος έχει, ακόμη, όσες αρμοδιότητες δεν αναθέτει ο νόμος ειδικώς σε άλλα όργανα του Α.Ε.Ι.»

Ως εκ τούτου η Σύγκλητος έχει το τεκμήριο της αρμοδιότητας και είναι η μόνη αρμόδια αρχή, που - υπό την προϋπόθεση της τήρησης της νομιμότητας- δικαιούται να προβαίνει σε διακοπή της λειτουργίας του εκπαιδευτικού έργου του Α.Ε.Ι. Άλλωστε, στη Σύγκλητο εξασφαλίζεται η δημοκρατική συμμετοχή εκπροσώπων όλων των ομάδων που συνιστούν την ακαδημαϊκή και πανεπιστημιακή κοινότητα, επομένως και των φοιτητών. Οι γενικές συνελεύσεις των φοιτητών ούτε αποτελούν όργανα ικανά να εκφράσουν τη βούληση του συνόλου της πανεπιστημιακής κοινότητας, ούτε τους δίδεται η δυνατότητα από το νόμο να λάμβάνουν αποφάσεις της αποκλειστικής αρμοδιότητας της Συγκλήτου.

Ενώ όμως η Σύγκλητος ασκεί τη γενική εποπτεία της λειτουργίας των Α.Ε.Ι. ο Πρύτανης έχει ειδικότερα τις εξής αρμοδιότητες (άρθρο 3§1 στοιχείο στ΄ του ν. 2083/92):

« Ι) Διευθύνει το Α.Ε.Ι., εποπτεύει την εύρυθμη λειτουργία των υπηρεσιών των σχολών και των τμημάτων του, εκπροσωπεί τούτο δικαστικώς και εξωδίκως, επιβλέπει την τήρηση των νόμων και του εσωτερικού κανονισμού […]

ΙΙ) Συγκαλεί τη Σύγκλητο και το πρυτανικό συμβούλιο […]

VI) Μπορεί, ύστερα από απόφαση της Συγκλήτου, να λάβει συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση επειγόντων ζητημάτων, όταν συλλογικά όργανα διοίκησης των Α.Ε.Ι. αδυνατούν να λειτουργήσουν και να λάβουν αποφάσεις.»

Οι παραπάνω αρμοδιότητες που δίδονται στην σύγκλητο και τον πρύτανη τελούν υπό μία βασική προϋπόθεση που προκύπτει από τα ανωτέρω: Ότι ασκούνται ρητώς πάντοτε υπό τον όρο της τήρησης των νόμων και της εύρυθμης λειτουργίας των σχολών και των τμημάτων. Ο λόγος είναι προφανής. Τα Α.Ε.Ι. τελούν υπό την εποπτεία του κράτους και ενισχύονται οικονομικά από αυτό. Ως εκ τούτου η αυτοτέλεια των Α.Ε.Ι. δε σημαίνει και πλήρη ανεξαρτησία έναντι της πολιτείας, η οποία μάλιστα μέσω του Υπουργού Παιδείας ασκεί την εποπτεία και μπορεί να κινήσει την πειθαρχική διαδικασία κατά του Πρυτάνεως. Είναι δηλαδή προφανές, ότι ούτε τα ως άνω όργανα συνδιοίκησης των Α.Ε.Ι. έχουν τη διακριτική ευχέρεια να προχωρήσουν στην εκ των υστέρων έγκριση ή την άρση του αξιοποίνου μιας παράνομης ενέργειας, την οποία συνιστά η κατάληψη των σχολών από φοιτητές. Η αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας των σχολών και των τμημάτων σύμφωνα με τον προορισμό τους αποτελεί για τον Πρύτανη, τη Σύγκλητο και την Επιτροπή Ασύλου καθήκον και δέσμια αρμοδιότητά τους.

4. Η κατάληψη ενός πανεπιστημιακού κτηρίου, στο οποίο επιτελείται η αποστολή που αναφέρθηκε παραπάνω (αρ.2) επιφέρει το αξιόποινο αποτέλεσμα της διατάραξης ή της διακοπής της ομαλής διεξαγωγής της υπηρεσίας του. Για το θέμα αυτό άλλωστε έχει αποφανθεί κατηγορηματικά η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου (απόφαση 1767/2001):

«Η άρνηση αυτή (σ.σ. της απομάκρυνσης των καταληψιών από το Πολυτεχνείο) ήταν παράνομη, γιατί ναι μεν η διακίνηση εντός των πανεπιστημιακών χώρων είναι ελεύθερη, αλλά μόνο για τους φοιτητές, οι οποίοι, σύμφωνα με τον προορισμό των σχολών, έχουν δικαίωμα να βρίσκονται σε αυτές και να μελετούν ή να παρακολουθούν τα μαθήματά τους …».

Με την απόφαση αυτή ο Άρειος Πάγος επικύρωσε την εφετειακή απόφαση με την οποία είχε καταδικαστεί για διατάραξη οικιακής ειρήνης κάποιος εξω-πανεπιστημιακός.

Ως τελευταίο ανάχωμα για τη νομιμότητα των καταλήψεων θα μπορούσε να αποτελέσει ο ισχυρισμός ότι δεν επέρχεται διακοπή ή διατάραξη της λειτουργίας της υπηρεσίας, αφού αυτή η μορφή κινητοποίησης συμβιβάζεται με την αποστολή των ΑΕΙ να συντείνουν στη διαμόρφωση υπευθύνων ανθρώπων με κοινωνική και πολιτική συνείδηση και να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των κοινωνικών κλπ αναγκών του τόπου. Είναι προφανές ότι ο ισχυρισμός αυτός δεν μπορεί να σταθεί στον κοινό νου:

Τόσο το 334§3 του Ποινικού Κώδικα, όσο και οι διατάξεις που αφορούν τα καθήκοντα του Πρύτανη αναφέρονται στην ομαλή διεξαγωγή της υπηρεσίας που αποτελεί αποστολή των ΑΕΙ. Η ομαλή διεξαγωγή της υπηρεσίας αποτελεί μια επακριβώς καθορισμένη νομική έννοια και όχι απλώς μια αόριστη πολιτική εκτίμηση προσώπων που θεωρούν το πανεπιστήμιο, χώρο «επαναστατικής γυμναστικής». Ομαλότητα λοιπόν υπάρχει όταν όλοι οι επιμέρους προσανατολισμοί της ανώτατης εκπαίδευσης (όπως προδιαγράφονται στο άρθρο 1§§2 και 3 του ν.1268/82) αφενός μεν εξυπηρετούνται παράλληλα και ταυτόχρονα, αφετέρου δε διαχέονται και ωφελούν το σύνολο της ακαδημαϊκής κοινότητας. Άλλωστε, ο αποκλεισμός μίας δραστηριότητας (λ.χ. διδασκαλίας ή έρευνας) υπέρ, δήθεν, μίας άλλης (πολιτική ή κοινωνική διεκδίκηση) και η αποστέρηση σε μια ευρεία ομάδα προσώπων από τις λειτουργίες που επιτελούν τα ΑΕΙ κάθε άλλο παρά συμβάλλει στην ανάπτυξη της κοινωνικής και πολιτικής ευθύνης και συνείδησης και στην αντιμετώπιση των κοινωνικών και αναπτυξιακών αναγκών του τόπου. Υπό το πρίσμα άλλωστε της έννοιας του ασύλου αυτό είναι ακόμα πιο ξεκάθαρο. Σύμφωνα με το άρθρο 2§§4,5 ν.1268/82:

«4. Για την κατοχύρωση της ακαδημαϊκής ελευθερίας, της ελεύθερης επιστημονικής αναζήτησης και της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών αναγνωρίζεται το Πανεπιστημιακό Άσυλο.

5. Το Πανεπιστημιακό Άσυλο καλύπτει όλους τους χώρους των Α.Ε.Ι. και συνίσταται στην απαγόρευση επέμβασης της δημόσιας δύναμης στους χώρους αυτούς χωρίς την πρόσκληση ή άδεια του αρμοδίου οργάνου του Α.Ε.Ι., όπως αναφέρεται στη συνέχεια.»

Είναι σαφές ότι η ακαδημαϊκή ελευθερία, η ελεύθερη επιστημονική αναζήτηση και η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών καταπατούνται βάναυσα με την κατάλυση των λειτουργιών του Πανεπιστημίου και την αποστέρηση των φοιτητών και του διδακτικού προσωπικού από αυτές. Πρέπει επιτέλους να καταλάβουμε ότι το Πανεπιστημιακό Άσυλο, ως νομοθετικό δημιούργημα, αποτελεί (όπως και η ομαλή λειτουργία της υπηρεσίας) έννοια νομική, αντικείμενο νομικής ερμηνείας και δικαστικής εκτίμησης και όχι αντικείμενο της αυθαίρετης κρίσης των φοιτητών ή του Πρύτανη ή της Επιτροπής Ασύλου. Έτσι, κατ’ αναλογία προς τα ανωτέρω, το άσυλο, ως χώρος προστασίας τριών ελευθεριών (ακαδημαϊκής, ερευνητικής, ιδεολογικής) λειτουργεί καθολικά σε σχέση με αυτές και σε σχέση με τα πρόσωπα που ευεργετούνται από αυτές. Η διακοπή επομένως του ακαδημαϊκού ή του ερευνητικού έργου ή η μεταφορά του εκτός του προστατευομένου χώρου συνιστά καίρια καταπάτησή του ασύλου. Η κατάληψη, επομένως, αποτελεί κορυφαία πράξη κατάλυσης του Πανεπιστημιακού Ασύλου, αφού το Άσυλο προϋποθέτει Ίδρυμα εν λειτουργία ως προς το σύνολο της αποστολής του (ακαδημαϊκής, ερευνητικής, κοινωνικοπολιτικής). Η ευχέρεια της Επιτροπής Ασύλου, έγκειται μόνο στη διαπίστωση ή μη, της υπάρξεως του γεγονότος της διακοπής ή της διατάραξης της λειτουργίας της υπηρεσίας (της νόμιμης αποστολής του) και όχι στην απόφαση περί διώξεως ή μη εκείνων που την προκαλούν.

Πρέπει στο σημείο αυτό να αρθεί μια βασική παρανόηση. Το Πανεπιστημιακό Άσυλο δε συνιστά- από νομική άποψη- λόγο που αποκλείει το άδικο χαρακτήρα μιας πράξης τελούμενης εντός του πανεπιστημιακού χώρου ή λόγο άρσεως του αξιοποίνου της, ούτε καθιστά την πράξη αυτή ατιμώρητη.Παραθέτω το ακόλουθο απόσπασμα της 230/1994 αποφάσεως του Αρείου Πάγου (Τμ.Ε’):

«[…] σαφώς συνάγεται ότι το εν λόγω άσυλο έχει την έννοια του προσδιορισμού ορισμένου χώρου ως τέτοιου, όπου κατ’ αρχήν η αστυνομική δύναμη δε θα μπορούσε, αν δεν είχε προμηθευτεί ορισμένη άδεια εκ της αρμόδιας αρχής του οικείου ανωτάτου εκπαιδευτικού ιδρύματος, να προβαίνει σε συλλήψεις και όχι ως τέτοιου, όπου συγχωρείται η διάπραξη εγκλημάτων, όπως εκείνου της διατάραξης της οικιακής ειρήνης …»

Από τη στιγμή λοιπόν, που το άσυλο δε δίνει την κυριαρχική εξουσία στα αρμόδια όργανα του Α.Ε.Ι. να κρίνουν περί του άδικου ή αξιοποίνου χαρακτήρα της κατάληψης του χώρου του Ιδρύματος, τότε με την έναρξη της κατάληψης και για όσο χρόνο αυτή διαρκεί, επέρχεται το αποτέλεσμα (διακοπή ή διατάραξη υπηρεσίας), που ο νόμος θεωρεί ποινικά κολάσιμο.

Β. Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΠΡΥΤΑΝΗ

Η επέλευση του αξιοποίνου αποτελέσματος ακόμα και εντός χώρου όπου ισχύει το Άσυλο, έχει μια πολύ σοβαρή έννομη συνέπεια: Ακόμη και αν η αδράνεια του Πρύτανη ή της Επιτροπής Ασύλου ή της Συγκλήτου είναι δυνατόν να οδηγήσει στην για διάφορούς νομικούς ή πραγματικούς λόγους ατιμωρησία των φυσικών αυτουργών της διατάραξης της ομαλής λειτουργίας του πανεπιστημίου, δεν απαλλάσσει τα εν λόγω όργανα από τη δική τους ευθύνη. Σύμφωνα με το άρθρο 15 του Ποινικού Κώδικα:

«Όπου ο νόμος για την ύπαρξη αξιόποινης πράξης απαιτεί να έχει επέλθει ορισμένο αποτέλεσμα, η μη αποτροπή του τιμωρείται όπως η πρόκλησή του με ενέργεια, αν ο υπαίτιος της παράλειψης είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να παρεμποδίσει την επέλευση του αποτελέσματος»

Για την ποινική, επομένως, ευθύνη των ως άνω πανεπιστημιακών οργάνων πρέπει να συντρέχουν οι εξής προϋποθέσεις:

1. Η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση για την παρεμπόδιση του αξιόποινου αποτελέσματος.

2. Η παράλειψη αποτροπής του αποτελέσματος.

3. Η επέλευση του αποτελέσματος.

4. Αιτιώδης σχέση μεταξύ παράλειψης αποτροπής και της επέλευσης του αξιόποινου αποτελέσματος.

Ας πάρουμε ένα-ένα τα στοιχεία του δια παραλείψεως τελουμένου αδικήματος:

1. Η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση της Συγκλήτου για την παρεμπόδιση του αξιόποινου αποτελέσματος της διατάραξης της οικιακής ειρήνης πηγάζει από το προαναφερθέν άρθρο 2§2 στοιχ.β ν.2083/92 (γενική εποπτεία-τήρηση νόμων, μεταξύ αυτών πρωτίστως του Ποινικού Κώδικα).

Η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση του Πρύτανη πηγάζει κατά πιο κατηγορηματικό τρόπο από το επίσης προαναφερθέν άρθρο 3§1 στοιχείο στ΄ του ν. 2083/92 (εύρυθμη λειτουργία Α.Ε.Ι.- εκπροσώπηση Α.Ε.Ι.- τήρηση νόμων).

Η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση της Επιτροπής Ασύλου πηγάζει από το καθήκον της να προστατεύει το πραγματικό περιεχόμενο του ασύλου.

2. Με δεδομένο ότι τόσο η Σύγκλητος, όσο και η Επιτροπή Ασύλου συγκαλούνται με πρωτοβουλία του Πρύτανη, η αδράνεια του τελευταίου να συγκαλέσει τα εν λόγω συλλογικά όργανα, τα απαλλάσσει από οποιαδήποτε ευθύνη λόγω παράλειψης.

Αντίθετα, οι υποχρεώσεις του Πρύτανη είναι άμεσες και συγκεκριμένες:

Εφόσον γνωρίζει εκ των προτέρων τα αποτελέσματα των συνελεύσεων των φοιτητικών συλλόγων και έχει χρονική ευχέρεια, οφείλει να συγκαλέσει τη Σύγκλητο, η οποία θα έχει δύο δυνατότητες. Ή να εκφράσει τη νομικά προσδιορισμένη βούλησή του Α.Ε.Ι. για συνέχιση της ομαλής λειτουργίας του ή να αποφασίσει η ίδια την διακοπή της λειτουργίας του εκπαιδευτικού έργου αιτιολογώντας όμως την απόφασή της (συνδρομή εξαιρετικής περίπτωσης- βλέπε το προαναφερθέν άρθρο 25 ν.1268/82).

Εφόσον, όμως, όπως πάντοτε συμβαίνει, πραγματοποιηθεί η κατάληψη του πανεπιστημιακού χώρου από φοιτητές πριν την λήψη αποφάσεως από τη Σύγκλητο, έχουμε την επέλευση του αξιόποινου αποτελέσματος της διακοπής της ομαλής διεξαγωγής της υπηρεσίας (334§3 Π.Κ.). Ο Πρύτανης, ως υπεύθυνος για την εύρυθμη λειτουργία του πανεπιστημίου οφείλει πρώτον να ενημερώσει τους καταληψίες για τον παράνομο χαρακτήρα της ενέργειας τους και δεύτερον στην περίπτωση της μη αποχώρησής τους να συγκαλέσει άμεσα την Επιτροπή Ασύλου προκειμένου να ζητήσει την επέμβαση της δημόσιας δύναμης. Σε περίπτωση μη ομοφωνίας στην Επιτροπή Ασύλου, οφείλει εντός της ιδίας ημέρας να συγκαλέσει εκτάκτως τη Σύγκλητο, η οποία υποχρεούται να λάβει απόφαση απομάκρυνσης των καταληψιών (εκτός βέβαια αν αμφιβάλλει για την ύπαρξη της κατάληψης). Την ιδιαίτερη αυτή νομική υποχρέωση την έχει ακόμα και αν αποφασίσει η ίδια εκ των υστέρων να προχωρήσει σε διακοπή λειτουργίας του Α.Ε.Ι.

Και από την εμπειρία των τελευταίων καταλήψεων είναι προφανές ότι το σύνολο των παραλείψεων για την αποτροπή της διατάραξης της οικιακής ειρήνης βαρύνει αποκλειστικά τον Πρύτανη του κάθε υπό κατάληψη τελούντος Α.Ε.Ι.

3. Ως προς την επέλευση του αποτελέσματος, τα λόγια περισσεύουν. Όλοι γνωρίζουμε ότι οι σχολές έμειναν κλειστές για πολλές εβδομάδες.

4. Ως προς την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της παράλειψης του Πρύτανη (να ζητήσει την απομάκρυνση των καταληψιών, να συγκαλέσει τα αρμόδια όργανα κλπ) και του αποτελέσματος (της παραμονής τους στο χώρο του Α.Ε.Ι. και την διακοπή της λειτουργίας του) υπάρχουν κάποια προβλήματα. Τα προβλήματα συνίστανται στο γεγονός ότι ο Πρύτανης δεν δύναται από μόνος του να αποτρέψει το αποτέλεσμα που λαμβάνει χώρα στο αδίκημα της διατάραξης της οικιακής ειρήνης, αφού απαιτείται η μεσολάβηση πρώτα της επιτροπής ασύλου, έπειτα της συγκλήτου (σε περίπτωση ελλείψεως ομοφωνίας στην επιτροπή ασύλου) και τέλος της αστυνομικής δύναμης. Εντούτοις, η επίκληση από τον Πρύτανη της ελλείψεως αρμοδιότητας ή της ελλείψεως αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράλειψής του και του αποτελέσματος της παρατεταμένης διακοπής του εκπαιδευτικού έργου δεν είναι βάσιμη. Κατά την πάγια νομολογία του Αρείου Πάγου ο αιτιώδης σύνδεσμος υφίσταται «όταν στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι δεδομένη η αποχή εξ ωρισμένης ενεργείας, η οποία αν επιχειρείτο, ήταν δυνατόν μετά πιθανότητος να παρακωλυθεί η εκτέλεση του εγκλήματος» (ΑΠ 364/95, 870/95 κλπ). Η επίκληση από τον πρύτανη της δικαιολογίας ότι η τέλεση των επιβαλλομένων ενεργειών και ιδίως η σύγκληση της Επιτροπής Ασύλου ή της Συγκλήτου δεν δημιουργούν πιθανότητα αποτροπής του εγκλήματος έρχεται σε αντίθεση με την αρχή της νομιμότητας της διοίκησης. Σύμφωνα με αυτή την αρχή, τεκμαίρεται ότι τα αρμόδια διοικητικά όργανα (τέτοια βεβαίως είναι και η Επ. Ασύλου και η Σύγκλητος) λειτουργούν πάντοτε σύμφωνα με το νόμο σε ένα κράτος δικαίου. Τα εν λόγω όργανα, όπως είπαμε, δεν έχουν ενόψει των συγκεκριμένων περιστάσεων (της εξόφθαλμης τέλεσης της αξιόποινης διακοπής της διεξαγωγής της υπηρεσίας και της καταπάτησης του ασύλου από τους καταληψίες) την διακριτική ευχέρεια να επιλέξουν μεταξύ περισσοτέρων νομίμων δράσεων. Πολύ δε περισσότερο, η ανύπαρκτη αυτή ευχέρεια δε μπορεί να στηριχθεί στη μακροχρόνια πρακτική της αποχής από τις νόμιμες ενέργειες, η οποία είναι δηλωτική, όχι νόμιμης συμπεριφοράς, αλλά της υποχώρησης της αρχής του κράτους δικαίου όλα αυτά τα χρόνια στο χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης. Αφού λοιπόν ο Πρύτανης δεν δύναται να αποδείξει ότι τα όργανα, τα οποία παρέλειψε να συγκαλέσει ως υπεύθυνος για την εύρυθμη λειτουργία του ΑΕΙ είχαν θεωρητικώς την ευχέρεια να νομιμοποιήσουν την κατάληψη, τότε ευθύνεται διότι με την συμπεριφορά του αυτή (αποχή από ενέργεια) προκάλεσε την εσφαλμένη εντύπωση στους φοιτητές ότι έχουν δικαίωμα να προβούν σε κατάληψη κτηρίων του Α.Ε.Ι. και με τον τρόπο αυτό το αξιόποινο αποτέλεσμα που αναφέραμε.

Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουμε είναι ότι ο Πρύτανης με την παραπάνω συμπεριφορά του (αποχή από ενέργεια) τελεί δια παραλείψεως το αδίκημα της διατάραξης οικιακής ειρήνης (334§3 Π.Κ. σε συνδυασμό με το άρθρο 15 Π.Κ.).

Η ΕΥΘΥΝΗ ΠΡΟΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ

Έχοντας καταλήξει στην αδιαμφισβήτητη ποινική ευθύνη του Πρύτανη, θέτουμε το θέμα της δυνατότητας των φοιτητών, που έχουν χάσει τα μαθήματά τους να διεκδικήσουν δικαστικά αποζημίωση και αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, η οποία προκαλείται από την παρατεταμένη διακοπή του εκπαιδευτικού έργου, την επιμήκυνση του χρόνου σπουδών με ότι αυτό συνεπάγεται, την ταλαιπωρία από τη σώρευση χρεωστούμενων μαθημάτων, την εν γένει υποβάθμιση της ποιότητας των σπουδών και την απαξίωση του πτυχίου.

Σύμφωνα με τα άρθρα 105 και 106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα:

«[105] Για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του Δημοσίου κατά την άσκηση της δημόσιας εξουσίας που τους έχει ανατεθεί, το Δημόσιο ενέχεται σε αποζημίωση, εκτός αν η πράξη ή παράλειψη έγινε κατά παράβαση διάταξης, που υπάρχει για χάρη του γενικού συμφέροντος. Μαζί με το Δημόσιο ευθύνεται εις ολόκληρον και το υπαίτιο πρόσωπο, με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων για την ευθύνη των υπουργών.

[106] Οι διατάξεις των δύο προηγουμένων άρθρων εφαρμόζονται και για την ευθύνη των δήμων, των κοινοτήτων ή των άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου από πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων που βρίσκονται στην υπηρεσία τους.»

Εν προκειμένω, η ευθύνη του Α.Ε.Ι. προς αποκατάσταση της περιουσιακής ζημίας και της ηθικής βλάβης των φοιτητών, που λόγω καταλήψεων χάνουν τα μαθήματά τους στηρίζεται στα εξής:

1. Στο αδίκημα που έχει τελέσει ο Πρύτανης (διατάραξη οικιακής ειρήνης δια παραλείψεως τελούμενης).

2. Στο γεγονός ότι ο Πρύτανης αποτελεί όργανο νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου.

3. Στο γεγονός ότι η παράλειψη του πρύτανη τελείται κατά την άσκηση της δημόσιας εξουσίας που του έχει ανατεθεί και προσδιορίζεται ειδικά από το νόμο.

4. Στο γεγονός ότι δεν παραβιάζεται διάταξη τεθείσα χάριν του γενικού συμφέροντος αλλά προσβάλλεται το αγαθό της προσωπικής ελευθερίας των φοιτητών μέσω της διατάραξης της οικιακής ειρήνης. Το ότι προσβάλλεται το εν λόγω αγαθό προκύπτει από το ότι το ως άνω αδίκημα εντάσσεται στο κεφάλαιο του Ποινικού Κώδικα που περιλαμβάνει τα εγκλήματα κατά της προσωπικής ελευθερίας. Εν προκειμένω, λοιπόν, βάλλεται η προσωπική ελευθερία όλων των μελών των Α.Ε.Ι., στους οποίους περιλαμβάνονται και οι φοιτητές, οι οποίοι στερούνται της προσβάσεως στις υπηρεσίες του πανεπιστημίου (άρθρο 3§5 ν.1268/82).

Ας μην έχουμε αυταπάτες. Κανένας νέος νόμος-πλαίσιο για τα Α.Ε.Ι. δεν θα επιφέρει την επίλυση του χρονίου προβλήματος των Πανεπιστημίων που συνίσταται στην υποχώρηση της αρχής της νομιμότητας και της αρχής του κράτους δικαίου. Αν δε μάθουμε να σεβόμαστε και να εφαρμόζουμε τους ισχύοντες νόμους, τι μας κάνει να πιστεύουμε ότι αυτό θα αλλάξει με την ψήφιση απλώς νέων νόμων;

—————————-
O Αριστοτέλης Κατράνης είναι δικηγόρος και Γραμματέας της Τοπικής Οργάνωσης ΟΝΝΕΔ Ζωγράφου.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου